Sự hiện diện của ô tô Trung Quốc tại Đông Nam Á ngày càng gia tăng. Các quốc gia đang tính đến việc tăng sức mạnh cho ngành công nghiệp ô tô nội địa, tránh phụ thuộc vào các nhà đầu tư nước ngoài.
Sức ép ngày càng lớn
Báo cáo phân tích dữ liệu kinh doanh quý 2/2026 của Nikkei Asia (Tạp chí Tin tức và Kinh tế Nhật Bản) cho thấy, tổng doanh số tiêu thụ ô tô tại các thị trường trụ cột khu vực Đông Nam Á tăng khoảng 11% so với cùng kỳ năm ngoái, nhờ xu hướng chuyển đổi sang xe năng lượng mới.
Theo Nikkei Asia, Indonesia tiếp tục là thị trường ô tô lớn nhất Đông Nam Á, với doanh số đạt 227.545 xe trong quý 2/2026, tăng 34% so với cùng kỳ năm trước. Động lực tăng trưởng chính, đến từ những chính sách ưu đãi của Chính phủ Indonesia cùng sự bùng nổ của các dòng xe điện chạy pin (BEV) và xe hybrid cắm điện (PHEV) do các tập đoàn Trung Quốc cung ứng.
Trước sự thâm nhập “phi mã” của các nhà sản xuất Trung Quốc, Bộ trưởng Bộ Công nghiệp Indonesia cho biết, đang cân nhắc một chương trình khuyến khích xe điện mới, trong đó sẽ ưu tiên bảo hộ và phát triển các thương hiệu quốc gia.
Thị trường ô tô Việt Nam đang phát triển rất nhanh, trong đó xe điện cũng là động lực chính với tốc độ tăng trưởng tới hơn 70% trong nửa đầu năm 2026. Khác với Indonesia phụ thuộc vào các thương hiệu Trung Quốc, tiến trình điện hóa của Việt Nam do hãng xe nội địa dẫn dắt.
Tuy nhiên, sự hiện diện của ô tô Trung Quốc tại Việt Nam ngày càng gia tăng. Tập đoàn Chery liên doanh với đối tác Việt Nam đã đưa nhà máy ô tô đi vào hoạt động. Những chiếc xe lắp ráp tại đây đã được tung ra thị trường với giá rất cạnh tranh. Một số hãng xe khác như: Geely, SAIC, Changan cũng có kế hoạch liên doanh với đối tác Việt Nam để xây dựng nhà máy ô tô.
Việc chuyển sang lắp ráp trong nước giúp các hãng xe Trung Quốc tối ưu hóa thuế suất. Hiện nhập khẩu ô tô nguyên chiếc từ Trung Quốc về Việt Nam phải chịu thuế suất 50% nhưng nhập bộ linh kiện về lắp ráp, thuế suất chỉ dưới 10%.
Sức ép từ các hãng xe Trung Quốc tại Việt Nam đang ngày càng tăng. Xe Trung Quốc không chỉ cạnh tranh bằng giá mà còn bằng tốc độ đổi mới sản phẩm. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng là Việt Nam nhận được gì từ các dự án FDI này.
Phát triển thương hiệu quốc gia
Theo kỹ sư Nguyễn Minh Đồng, Giám đốc Công ty Công nghệ Đức- Việt (TP HCM), các hãng xe Trung Quốc lên kế hoạch đầu tư nhà máy tại Việt Nam không đồng nghĩa với việc họ sẽ đưa công nghệ sang và phát triển chuỗi cung ứng với sự tham gia của các doanh nghiệp Việt.
Nếu họ chỉ mở nhà máy lắp ráp thì chẳng mang lại nhiều giá trị. Lắp ráp ô tô Việt Nam đã làm từ hàng chục năm nay và kết quả như nào cũng đã rõ. Nếu họ xây dựng nhà máy lắp ráp ô tô, rồi kéo các nhà cung ứng từ Trung Quốc đầu tư vào, hình thành hệ sinh thái tại Việt Nam thì các doanh nghiệp Việt cũng khó tham gia “cuộc chơi” ngay tại “sân nhà”.
Trung Quốc hiện sở hữu một hệ sinh thái ô tô rất lớn, đặc biệt trong lĩnh vực xe năng lượng mới, với chuỗi cung ứng hoàn chỉnh từ pin, vật liệu, điện tử và phần mềm. Ngược lại, điểm yếu lớn nhất của ngành ô tô Việt Nam là chuỗi cung ứng còn hạn chế. Các doanh nghiệp ít về số lượng, nhỏ về quy mô, năng lực công nghệ yếu, rất khó tham gia vào những công đoạn sản xuất có giá trị gia tăng cao.
Theo chuyên gia Nguyễn Minh Đồng, Việt Nam cần chuyển sang mô hình “ưu đãi dựa trên hiệu quả”. Thay vì ưu đãi theo quy mô vốn đầu tư hoặc số lượng nhà máy, chính sách cần gắn ưu đãi với những kết quả thực tế như: tỷ lệ nội địa hóa cùng giá trị gia tăng tạo ra trong nước, phát triển nhà cung ứng nội địa, chuyển giao công nghệ, nghiên cứu phát triển…
Không những thế, phải có chính sách ưu tiên phát triển các thương hiệu quốc gia. Tại Việt Nam, hiện đã hình thành một số doanh nghiệp ô tô nội địa có tiềm lực. Cần hỗ trợ các doanh nghiệp này trở thành những “sếu đầu đàn” để làm chủ công nghệ và dẫn dắt ngành công nghiệp ô tô phát triển. Tạo ra hệ sinh thái của Việt Nam, kéo theo các doanh nghiệp khác tham gia chuỗi cung ứng như vậy mới bền vững.
Nếu Việt Nam không tận dụng giai đoạn hiện nay để phát triển công nghiệp ô tô, sẽ đối mặt với kịch bản quy mô thị trường lớn nhưng nội lực yếu, phụ thuộc hoàn toàn vào các doanh nghiệp nước ngoài.
