Theo báo cáo của Hiệp hội các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM), nửa đầu năm 2026, doanh số bán xe máy của các doanh nghiệp thành viên đạt 1.367.552 chiếc, tăng trưởng 6,48% so với cùng kỳ năm 2025. VAMM có 5 doanh nghiệp thành viên gồm: Honda, Yamaha, Suzuki, SYM và Piaggio, với gần 100% sản phẩm là xe máy xăng.
Trong khi đó, báo cáo của MotorCycles Data (chuyên trang thống kê dữ liệu xe máy toàn cầu) cho thấy, tổng lượng xe máy bán ra tại Việt Nam trong 6 tháng đầu năm 2026 đạt 1,78 triệu chiếc, tăng 14,6% so với cùng kỳ năm ngoái.
Như vậy, doanh số bán xe máy xăng vẫn chiếm số lượng áp đảo trên thị trường, ước tính đạt khoảng 1,4 triệu chiếc, trong khi xe máy điện chỉ gần 400 nghìn chiếc.
Áp lực về kinh tế và môi trường
Tiêu thụ xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch tăng thì hóa đơn nhập khẩu xăng, dầu ngày càng tăng, khi giá cả trên thị trường thế giới leo thang, sẽ càng làm cho tình hình thêm căng thẳng. Không những thế, do chỉ sử dụng công nghệ trung bình, nên xe máy xăng luôn có lượng phát thải khí độc hại cao. Càng sử dụng nhiều thì ô nhiễm môi trường ngày càng nặng nề, nhất là tại các đô thị lớn.
Ngân hàng thế giới ước tính, giai đoạn 2024-2035 xe máy vẫn là phương tiện giao thông chính tại Việt Nam. Có khoảng 32 triệu xe máy các loại sẽ được bán ra tại Việt Nam trong giai đoạn này. Trước áp lực cả về kinh tế và môi trường, Việt Nam cần xây dựng lộ trình chuyển đổi sang xe điện.
Một nghiên cứu từ Trường ĐH công nghệ Georgia Institute of Technology (Mỹ) cho thấy, quá trình phổ cập xe điện có thể tạo ra lợi ích kinh tế lan tỏa vượt xa phạm vi của người sử dụng. Không chỉ kéo giảm chi tiêu năng lượng của các hộ gia đình mà còn giúp giảm ô nhiễm môi trường, củng cố an ninh năng lượng và nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước biến động giá dầu toàn cầu.
Việt Nam hiện chưa có chính sách hỗ trợ phát triển xe máy điện. Các doanh nghiệp sản xuất lắp ráp xe máy điện chưa nhận được ưu đãi cần thiết. Xe máy điện vẫn chịu lệ phí trước bạ và phí cấp biển số như xe máy xăng. Người dân mua xe máy điện chưa được trợ cấp… Cùng với đó là hệ sinh thái và cơ sở hạ tầng hiện tại chưa sẵn sàng để hỗ trợ việc điện khí hóa xe máy quy mô lớn. Sở thích của người tiêu dùng vẫn chuộng xe máy chạy xăng.
Theo PGS TS Nguyễn Thường Lạng (Đại học Kinh tế Quốc dân) quá trình điện hóa phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: năng lực công nghiệp, hạ tầng, nhu cầu thị trường và hành vi tiêu dùng. Vì vậy, cần một lộ trình phù hợp với điều kiện thực tế, cùng với thúc đẩy phát triển hạ tầng và xác định các nhóm khách hàng để khuyến khích chuyển đổi theo từng giai đoạn.
Phát triển một ngành kinh tế mới
Để phát triển thị trường giao thông chạy bằng điện, cần có sự phối hợp giữa các nhà sản xuất xe và cơ quan quy hoạch hạ tầng, bảo đảm tốc độ xây dựng trạm nạp đồng bộ với tăng trưởng của phương tiện. Cùng với đó là ưu đãi và khuyến khích đầu tư. Các chính sách ưu đãi tín dụng, khuyến khích và trợ cấp chuyển đổi năng lượng sẽ là chất xúc tác quan trọng, thúc đẩy thị trường giao thông xanh phát triển.
Nếu các chính sách ban hành đồng bộ, thực thi hiệu quả và bền vững, thị trường xe máy sẽ thay đổi. Không còn phụ thuộc vào động cơ xăng nữa mà chuyển hướng sang xe năng lượng mới.
Cùng với đó, phải coi thúc đẩy chuyển đổi sang xe máy điện không chỉ là câu chuyện về môi trường về an ninh năng lượng mà còn là cơ hội phát triển một ngành công nghiệp.
Theo số liệu từ Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an), cả nước hiện có hơn 91 triệu phương tiện giao thông đăng ký lưu hành, trong đó xe máy chiếm số lượng hơn 80 triệu chiếc. Dự báo của Ngân hàng thế giới cho biết, đến năm 2040 Việt Nam sẽ có tổng số 110 triệu xe máy lưu hành trên tổng số khoảng 128 triệu dân.
Trong khi đó, số xe máy điện đang lưu hành tại Việt Nam ước tính khoảng 3 triệu chiếc. Dư địa phát triển của xe máy điện tại Việt Nam rất lớn, đồng nghĩa với thị trường có nhiều cơ hội mở ra.
Theo PGS TS Nguyễn Thường Lạng, xe máy điện không đơn thuần là một phương tiện giao thông mà là một ngành kinh tế mới. Chính phủ phải khuyến khích, hỗ trợ ngành sản xuất này phát triển mạnh mẽ với hệ sinh thái rộng lớn, không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước còn xuất khẩu.
Ngành công nghiệp xe máy điện phát triển, sẽ giúp Việt Nam tiến nhanh hơn trên con đường tăng trưởng xanh, tự chủ năng lượng và nâng tầm năng lực công nghiệp quốc gia.
