Khi làn sóng sa thải lao động để nhường chỗ cho AI lan rộng khắp các nền kinh tế, ngày càng nhiều tập đoàn đa quốc gia lại đảo chiều, tuyển dụng trở lại những nhân sự từng bị cắt giảm. Sự thay đổi này không chỉ phản ánh những giới hạn của AI trong thực tiễn mà còn gửi đi một thông điệp quan trọng với các quốc gia đang đẩy mạnh phát triển AI.
Theo một báo cáo của Orgvue, 39% lãnh đạo doanh nghiệp đã sa thải nhân viên do triển khai AI. Tuy nhiên, trong số đó, 55% thừa nhận đã đưa ra những quyết định không chuẩn xác về việc sa thải.
Một trong những ví dụ điển hình là Ford. Hãng xe Mỹ đang tuyển dụng trở lại hàng trăm kỹ sư giàu kinh nghiệm sau khi các hệ thống tự động không thể xử lý hiệu quả nhiều vấn đề về chất lượng sản phẩm.
“AI là một công cụ tuyệt vời, nhưng chỉ phát huy hiệu quả khi được đào tạo bằng nguồn dữ liệu chất lượng”, ông Charles Poon, Phó chủ tịch phụ trách kỹ thuật phần cứng xe của Ford, cho biết.
Tương tự, năm ngoái, Commonwealth Bank of Australia (CBA) đã cắt giảm hơn 40 nhân viên chăm sóc khách hàng và thay thế bằng chatbot AI. Tuy nhiên, hệ thống này không đáp ứng được nhu cầu thực tế, khiến lượng cuộc gọi tồn đọng gia tăng.
Trước áp lực vận hành, CBA buộc phải hủy kế hoạch cắt giảm nhân sự. Công đoàn ngành tài chính Australia gọi đây là “một chiến thắng lớn” đối với người lao động.
“Gã khổng lồ” công nghệ IBM cũng từng giao phần lớn nghiệp vụ nhân sự cho AI, với khoảng 94% yêu cầu thường nhật được xử lý tự động. Tuy nhiên, 6% trường hợp còn lại, chủ yếu liên quan đến các vấn đề phức tạp và đạo đức, vẫn cần con người đảm trách.
Bà Nickle LaMoreaux, Giám đốc Nhân sự của IBM, đặt vấn đề tại Hội nghị Charter AI ở New York: “Nếu không tiếp tục tuyển dụng nhân sự cấp khởi điểm, ba đến năm năm nữa chúng ta sẽ lấy đâu ra lực lượng kế cận?”.
Những “cú quay xe” của Ford, CBA hay IBM cho thấy AI không phải là lời giải thay thế hoàn toàn con người, mà chỉ phát huy hiệu quả khi được kết hợp với nguồn nhân lực chất lượng cao.
Báo cáo của Intuition Labs cho rằng nhiều doanh nghiệp bắt đầu nhận ra sai lầm khi đầu tư vào AI với mục tiêu thay thế con người, nhưng lại không dành nguồn lực để đào tạo và nâng cao kỹ năng cho đội ngũ nhân sự.
Theo Intuition Labs, AI chỉ có thể tạo ra giá trị khi doanh nghiệp đồng thời đầu tư vào con người. Việc cắt giảm nhân sự mà không đào tạo lại lực lượng lao động khiến nhiều doanh nghiệp không đủ năng lực khai thác công nghệ mới.
Jessica Zhang, Phó chủ tịch cấp cao khu vực châu Á Thái Bình Dương tại nhà cung cấp giải pháp nhân sự ADP, cho biết: “Khi kết quả đầu ra của AI không nhất quán, không chính xác hoặc khó áp dụng, các doanh nghiệp thường cần phải tái thiết lập sự giám sát của con người”.
Những diễn biến trên cho thấy AI không phải là “phép màu” có thể thay thế hoàn toàn con người. Giá trị lớn nhất của AI nằm ở việc nâng cao năng suất, chứ không phải xóa bỏ vai trò của người lao động.
AI có thể tự động hóa các công việc lặp lại, xử lý dữ liệu với tốc độ cao và hỗ trợ ra quyết định. Tuy nhiên, những nhiệm vụ đòi hỏi kinh nghiệm, tư duy phản biện, sáng tạo hay khả năng phán đoán vẫn cần đến con người.
Đây là bài học đáng tham khảo đối với doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số và ứng dụng AI đang được đẩy mạnh trên nhiều lĩnh vực. Thay vì xem AI là công cụ cắt giảm nhân sự để tối ưu chi phí, doanh nghiệp nên coi đây là cơ hội tái cấu trúc quy trình, nâng cao năng suất và chất lượng nguồn nhân lực.
Cùng với đầu tư vào hạ tầng và các mô hình AI, doanh nghiệp cần dành nguồn lực cho đào tạo kỹ năng số, kỹ năng sử dụng AI và xây dựng đội ngũ có khả năng khai thác, giám sát công nghệ.
Trong cuộc đua AI, lợi thế sẽ không thuộc về doanh nghiệp sử dụng nhiều AI nhất, mà thuộc về doanh nghiệp biết kết hợp hiệu quả nhất giữa AI và trí tuệ con người.
